ÖNYARGILAR 3

Doğrulayıcı Önyargı

Doğrulayıcı önyargı, birinin görüşlerini destekleyen deneyimlere inanma ve vurgulama ve desteklemeyenleri önemsememe ve kötüleme eğilimidir. Bu eğilimin etkileri bilimsel araştırmalarda da defalarca belgelenmiştir.

Yatırımcılar kendi görüşlerini destekleyen bilgiyi araştırma eğilimindelerken, kendi fikirlerinin aksini söyleyen bilgilerden kaçınma eğilimindedirler. Bu tuzak sadece yatırımcıların bilgiyi nereden seçeceklerini etkilemez, bunun yanında elde ettikleri bilgiyi nasıl yorumlayacaklarını da etkiler. Doğrulayıcı kanıta çok fazla önem verilirken, doğrulayıcı olmayan kanıta yeteri derecede önem verilmez.

Bilişsel psikologlar, insanın bilgi sürecindeki bozulma ve hatanın yayılışı konularını geniş çapta belgelendirmişlerdir. Bilişsel yönlü bilimsel psikologlar da bu yanılgıları çeşitli örneklere işaret etmeye başlamışlardır. Aslında en son bilişsel terapilerin temel özelliklerinden biri, çoğu uyumsuz davranış örneklerinin belirli bir nedenle düşünce ve algılama hatalarıyla ilişkili olduğu görüşüdür. Bu yanlış bilişsel yöntemlerin göze çarpan bir yönü doğrulayıcı önyargı olarak adlandırılabilir. Bu kavram, insanların kendi inançlarını desteklediği veya “doğruladığı” deneyimleri araştırmak, katılmak ve bazen de güzelleştirme eğilimidir. Doğrulayıcı deneyimler rahatlatıcıdır ve kolay güvenirlik sağlarlar. Öte yandan doğrulayıcı olmayan deneyimler sıklıkla önemsenmezler ve itimat edilmezler.

Yatırımcılar bir yatırım kararı verdikten sonra sıklıkla doğrulayıcı tuzağa düşerler. Örneğin yatırımcılar bir hisse senedi aldığında, kendi tezlerini doğrulayan kanıt ararlar ve kendi tezlerini doğrulamayan bilgiye aldırış etmezler. Bu durum nesnelliğin ortadan kaybolmasına yol açar.

Aşina Olma Önyargısı

Deneysel araştırmalar bireylerin daha fazla aşina oldukları hisseler hakkında daha fazla iyimser olma eğiliminde olduklarını göstermektedir. Yapılan araştırmalarda Amerikalı yatırım yöneticilerinin yerel firmalara diğerlerine oranla çok daha fazla yatırım yaptıkları, çalışanların geçmiş getiri performanslarına dayanarak emeklilik ikramiyelerini kendi çalıştıkları şirketlerin hisselerine yatırdıkları ortaya çıkmıştır.

İnsanların tercihlerinde yerel spor takımlarını esas aldığı ve çalıştıkları şirketlerin hisselerini tercih ettiği görülmektedir. Bunun temel nedeni, spor takımları ya da işverenlerin tanıdık olmasıdır. İnsanların aşina oldukları şeyleri, bilmediklerine tercih ettiği görülmektedir; iki riskli seçenekle karşılaştığı zaman bireyin biraz bilgi sahibi olduğu ve hiç bilgi sahibi olmadığı iki seçimlik durumda birinci seçeneği ya da kazanma olasılığı eşit olan iki seçenekten ise daha çok tecrübeye sahip olduğu seçeneği seçmektedir. Gerçekte, bazen bireylerin kazanma ihtimali daha düşük olan ve daha fazla risk taşıyan, fakat daha fazla aşina olduğu seçeneği de tercih edebilmektedir.

Aşina olunana yatırım yapma eğilimi, bu hisselere daha fazla yatırım yapmaya gidilerek, düşük çeşitlendirmeye yol açmaktadır. Aşinalık algılanan riski gerçek riske kıyasla daha düşük göstermekte ve sonucunda da yatırımcı yeterince çeşitlendirmeye gitmemektedir. Araştırmalar sadece bireysel yatırımcıların değil, profesyonel yatırımcıların da büyük ölçüde bilgi kaynakları ve analiz araçlarına sahip olmalarına rağmen, yerel firmalara yatırım yapma eğiliminde olduğunu göstermektedir. Özellikle de riskli olarak kabul edilen küçük yerel şirketlerin hisselerine çok fazla yatırım yapılmasına neden olmaktadır.